بارش شهابی اسدی یکی از مشهورترین بارش‌های شهابی سال است؛ بارشی با شهاب‌های بسیار سریع و پرنور که هر سال در میانهٔ آبان به آسمان می‌رسد. بارش شهابی اسدی ۱۴۰۵ در شب ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) به اوج خود می‌رسد و اگر آسمان صاف و تاریک باشد، می‌توانید سریع‌ترین شهاب‌های سال را با چشم غیرمسلح ببینید. این بارش از ۱۵ آبان تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۶ تا ۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) فعال است، اما شب اوج بهترین فرصت برای تماشای آن است. پیش‌تر دربارهٔ بارش شهابی ثوری هم نوشته‌ایم؛ اما اسدی‌ها به‌خاطر سرعت بیشتر شهاب‌ها و طوفان‌های تاریخی‌شان جایگاه ویژه‌ای دارند.
بارش شهابی اسدی چیست؟
بارش شهابی اسدی وقتی رخ می‌دهد که زمین در مسیر حرکت خود به دور خورشید، از میان غبار به‌جامانده از دنباله‌دار تمپل‌تاتل (55P/Tempel-Tuttle) عبور می‌کند. ذرات ریز این دنباله‌دار، که بیشترشان کوچک‌تر از یک دانهٔ شن‌اند، با سرعت حدود ۷۱ کیلومتر بر ثانیه وارد جو زمین می‌شوند و می‌سوزند؛ همان خط‌های نورانی که ما «شهاب» می‌نامیم. اسدی‌ها از سریع‌ترین شهاب‌های شناخته‌شده‌اند و شهاب‌های پرنورشان گاهی چند ثانیه رد درخشان در آسمان باقی می‌گذارند.
نام این بارش از کانون بارش آن می‌آید: نقطه‌ای در صورت فلکی اسد (شیر) که به نظر می‌رسد همهٔ شهاب‌ها از آن‌جا سرچشمه می‌گیرند. این کانون نزدیک «داس» اسد و ستارهٔ پرنور قلب‌الاسد قرار دارد. البته شهاب‌ها در همهٔ بخش‌های آسمان دیده می‌شوند و لازم نیست فقط به کانون خیره شوید.
اوج بارش شهابی اسدی ۱۴۰۵ چه زمانی است؟
طبق تقویم ۲۰۲۶ سازمان بین‌المللی شهاب‌ها (IMO)، زمان پیش‌بینی‌شدهٔ اوج بارش ساعت ۲۳:۴۵ به وقت جهانی (UT) در ۱۷ نوامبر است؛ یعنی حدود ساعت ۳:۱۵ بامداد ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) به وقت تهران. در عمل، بهترین بازهٔ تماشا همان شب است: از پس از نیمه‌شب تا سپیده‌دم ۲۷ آبان، وقتی صورت فلکی اسد بالا آمده و کانون بارش در ارتفاع خوبی قرار دارد.
نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) در اوج حدود ۱۵ شهاب در ساعت برآورد می‌شود؛ این عدد برای آسمان کاملاً تاریک و کانون در بالای سر تعریف شده است، پس در شرایط واقعی معمولاً کمتر می‌بینید. نکتهٔ مهم این است که ۱۴۰۵ سال عادی اسدی‌هاست، نه سال طوفان؛ پس انتظار باران شهابی نداشته باشید، اما همان ۱۰ تا ۱۵ شهاب سریع و پرنور هم تماشایی‌اند.
خبر خوب دربارهٔ ماه: در شب اوج، ماه در تربیع اول است و حوالی نیمه‌شب غروب می‌کند. یعنی دقیقاً وقتی کانون بارش بالا می‌آید و بهترین ساعات رصد آغاز می‌شود، آسمان تاریک و بدون ماه است. این شرایط برای یک بارش آبانی، بسیار مناسب است. یک نکتهٔ جذاب دیگر: در آبان ۱۴۰۵ سیاره‌های مشتری و مریخ هم نزدیک کانون بارش در آسمان صبحگاهی دیده می‌شوند و پیدا کردن محدودهٔ اسد را آسان‌تر می‌کنند.
بارش شهابی اسدی در ایران؛ کجا و چگونه ببینیم؟
برای دیدن بارش شهابی اسدی در ایران به هیچ ابزاری نیاز ندارید؛ نه تلسکوپ، نه دوربین دوچشمی. چشم غیرمسلح بهترین ابزار است، چون شهاب‌ها در پهنهٔ وسیعی از آسمان ظاهر می‌شوند. این چند نکته شانس شما را بیشتر می‌کند:
- از نورهای شهر دور شوید. هرچه آسمان تاریک‌تر باشد، شهاب‌های کم‌نورتر را هم می‌بینید؛ کویر، ساحل دور از شهر و ارتفاعاتِ کم‌نور بهترین گزینه‌اند.
- پس از نیمه‌شب بیرون بروید و رو به شرق و جنوب‌شرق بنشینید؛ جایی که صورت فلکی اسد طلوع می‌کند و بالا می‌آید.
- به چشم‌هایتان دست‌کم ۲۰ دقیقه فرصت بدهید تا با تاریکی سازگار شوند و در این مدت به صفحهٔ گوشی نگاه نکنید.
- به‌جای خیره شدن به کانون بارش، به بخش وسیعی از آسمان نگاه کنید؛ شهاب‌ها همه‌جا دیده می‌شوند.
- لباس گرم، زیرانداز یا صندلی تاشو و نوشیدنی گرم همراه ببرید؛ شب‌های آبان سرد است و رصد شهاب‌ها کارِ صبر است.
اگر در شب اوج هوا ابری بود، ناامید نشوید؛ بارش تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) فعال است و در شب‌های نزدیک به اوج هم می‌توان چند شهاب دید، هرچند تعدادشان کمتر است. برای برنامه‌ریزی رصدهای هفته‌های آینده، تقویم رصد این هفته در آسمان ایران را هم ببینید.
همچنین بخوانید
چرا اسدی‌ها گاهی طوفان شهابی می‌شوند؟
دلیل شهرت تاریخی اسدی‌ها، طوفان‌های افسانه‌ای آن است. در سال‌های ۱۸۳۳، ۱۸۶۶، ۱۹۶۶ و ۲۰۰۱، زمین از میان توده‌های غلیظ غبار دنباله‌دار عبور کرد و هزاران شهاب در ساعت دیده شد؛ طوفان ۱۸۳۳ چنان بود که در روایت‌های آن زمان، آسمان «مثل برفِ در حال بارش» توصیف شده است. راز این طوفان‌ها در دورهٔ ۳۳ سالهٔ دنباله‌دار تمپل‌تاتل نهفته است: هر ۳۳ سال یک‌بار که دنباله‌دار به خورشید نزدیک می‌شود، غبار تازه‌ای به جا می‌گذارد و اگر زمین همان سال از میان آن تودهٔ تازه عبور کند، طوفان رخ می‌دهد.
برای آینده هم خبر جالبی هست: مدل‌های بلندمدت، احتمال یک طوفان بزرگ دیگر را در حدود سال ۲۰۳۳ پیش‌بینی می‌کنند، با نرخ احتمالی چند صد شهاب در ساعت. این فقط پیش‌بینی مدل‌هاست، نه قول قطعی؛ اما همین چشم‌انداز است که اسدی‌ها را به یکی از پرطرفدارترین بارش‌ها تبدیل کرده است.
عکاسی از بارش شهابی اسدی با گوشی و دوربین
عکاسی از شهاب‌ها ترکیبی از ابزار درست و صبر زیاد است. با دوربین، سه‌پایه، لنز واید و نوردهی طولانی (چند ده ثانیه) بهترین نتیجه را می‌گیرید و با گرفتن پی‌درپی ده‌ها عکس، شانس ثبت یک شهاب پرنور بالا می‌رود. با گوشی هم حالت شب (Night Mode) و تکیه دادن گوشی به سطحی ثابت کمک می‌کند، هرچند ثبت شهاب با گوشی بیشتر به شانس وابسته است.
یک نکتهٔ مهم: شهاب‌های پرنور اسدی گاهی «قطار ماندگار» به جا می‌گذارند؛ رد دودی درخشانی که چند ثانیه در آسمان می‌ماند. اگر چنین چیزی دیدید، سریع عکس بگیرید، چون همان چند ثانیه فرصت دارید. و فراموش نکنید که لذت اصلی، خودِ تماشاست؛ دوربین را تنظیم کنید و بعد سرتان را بالا بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار درباره بارش شهابی اسدی
- آیا بارش شهابی اسدی با چشم غیرمسلح دیده می‌شود؟ بله؛ بهترین ابزار برای دیدن شهاب‌ها همان چشم غیرمسلح است.
- آیا تلسکوپ لازم است؟ نه؛ تلسکوپ میدان دید را کوچک می‌کند و برای شهاب‌ها مناسب نیست.
- بهترین ساعت رصد چه زمانی است؟ پس از نیمه‌شب تا سپیده‌دم ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶)، وقتی کانون بارش بالا آمده و ماه هم غروب کرده است.
- در هر ساعت چند شهاب می‌بینیم؟ در آسمان ایده‌آل حدود ۱۵ شهاب، و در شرایط واقعی معمولاً کمتر؛ صبر کلید کار است.
- اگر شب اوج ابری بود چه؟ بارش تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) فعال است؛ شب‌های نزدیک به اوج را هم امتحان کنید.
در دنیای نجوم، بارش شهابی اسدی ۱۴۰۵ فرصتی است برای یک شب رصد آرام و متفاوت: آسمانی تاریک پس از غروب ماه، سریع‌ترین شهاب‌های سال و هم‌نشینی مشتری و مریخ در کنار کانون بارش. اگر در شب ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) آسمان شهرتان صاف بود، چند دقیقه از نورها دور شوید و سر بالا بگیرید؛ شاید همان شهاب پرنوری که دنبالش هستید، در همان چند دقیقهٔ اول از آسمان بگذرد.