تقویم رصد این هفته در آسمان ایران، از شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶) تا جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ (۱۳ نوامبر ۲۰۲۶)، هفته‌ای است که ماه تقریباً از آسمان محو می‌شود و صحنه به شهاب‌ها و سیاره‌ها می‌رسد. دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) ماه نو است و شب‌های پیرامون آن، تاریک‌ترین شب‌های این ماه‌اند؛ همان تاریکی‌ای که اوج بارش ثوری شمالی در شب ۲۰ تا ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) به آن نیاز دارد. هفته با هم‌نشینی هلال ماه و زهره در بامداد شنبه شروع می‌شود.
خلاصه تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
- شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶): بامداد، پیش از طلوع خورشید، هلال نازک ماه در فاصله حدود یک درجه‌ای زهره، در شرق دیده می‌شود.
- یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ (۸ نوامبر ۲۰۲۶): هلال رو به کاهش، کم‌نور و دیرطلوع؛ آسمان برای رصد شهاب و اجرام کم‌نور مناسب است.
- دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶): ماه نو، ساعت ۱۰:۳۲ به وقت ایران؛ شب آن تاریک‌ترین شب هفته و بهترین فرصت برای دیدن کهکشان راه شیری و خوشه‌های کم‌نور است.
- سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶) تا چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶): هلال نو پس از غروب در غرب دیده می‌شود و فعالیت بارش ثوری شمالی بالا می‌گیرد.
- پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) تا جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ (۱۳ نوامبر ۲۰۲۶): شب پس از اوج بارش ثوری شمالی؛ ماه هلالی نازک با حدود ۴ درصد روشنایی است و زود غروب می‌کند.
- در تمام هفته: زحل سیاره شب است؛ مشتری و مریخ پیش از سپیده‌دم در شرق می‌درخشند و هر روز به هم نزدیک‌تر می‌شوند؛ زهره ستاره صبحگاهی سحر است.
اوج بارش ثوری شمالی در تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
مهم‌ترین رویداد این هفته، اوج شاخه شمالی بارش ثوری در شب چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) است. ناسا در راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ (November ۲۰۲۶) خود، اوج این بارش را حوالی ۱۲ نوامبر اعلام کرده و یادآوری می‌کند که ثوری‌ها با وجود تعداد کم، گاه گلوله‌های آتشین درخشانی تولید می‌کنند. لحظه اوج حدود ساعت ۲۱:۳۰ پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) به وقت ایران است؛ پس شب پنجشنبه تا بامداد جمعه هم به همان خوبی است.
ثوری‌ها شهاب‌هایی کندند؛ شاخه شمالی با سرعت حدود ۲۹ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شود و رد آن چند ثانیه می‌ماند. منشأ بارش، دنباله‌دار 2P/Encke است و کانون ظاهری آن در صورت فلکی ثور، نزدیک ستاره درخشان دبران و خوشه پروین قرار دارد؛ اما لازم نیست دقیقاً به کانون خیره شوید، چون شهاب‌ها در هر نقطه آسمان ممکن است ظاهر شوند.
نرخ معمول این بارش در شرایط ایدئال، حدود پنج شهاب در ساعت است؛ پس انتظار باران شهاب نداشته باشید. ارزش ثوری‌ها در کیفیت است: یک گلوله آتشین درخشان، همان چیزی است که رصدگران برایش تا سپیده‌دم بیدار می‌مانند. ماه در شب اوج، هلالی نازک با حدود ۴ درصد روشنایی است و اوایل شب غروب می‌کند؛ پس بیشتر شب تاریک می‌ماند. برای راهنمای کامل این بارش، از جمله نکات عکاسی، مطلب بارش شهابی ثوری را در همین سایت بخوانید.
ماه نو؛ تاریک‌ترین شب هفته
دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) ماه نو است؛ یعنی سمت روشن ماه رو به زمین نیست و ماه در آسمان شب دیده نمی‌شود. این شب، بهترین فرصت هفته برای دیدن کهکشان راه شیری، خوشه‌های کم‌نور و سحابی‌هایی است که نور ماه معمولاً آن‌ها را محو می‌کند.
تاریکی، فقط به نبود ماه بستگی ندارد؛ آلودگی نوری شهر، غبار و ابر هم به همان اندازه مؤثرند. چند صد متر از چراغ‌های خیابان فاصله بگیرید؛ همین فاصله کوتاه، تفاوت محسوسی در تعداد ستاره‌ها ایجاد می‌کند. در جزیره قشم، ساحل‌های دور از آبادی یا دشت‌های باز، گزینه‌های خوبی‌اند.
شب‌های پیش و پس از ماه نو هم تقریباً به همان تاریکی‌اند؛ اگر دوشنبه ابری بود، یکشنبه یا سه‌شنبه را هم امتحان کنید، هلال تازه هنوز آن‌قدر کم‌نور است که مزاحمتی ایجاد نکند.
همچنین بخوانید
هم‌نشینی هلال ماه و زهره در بامداد شنبه
هفته با صحنه‌ای آرام شروع می‌شود: بامداد شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶)، پیش از طلوع خورشید، هلال نازک ماه در فاصله حدود یک درجه‌ای زهره در شرق و جنوب شرق دیده می‌شود. زهره با درخشندگی حدود قدر ۴٫۴-، درخشان‌ترین جرم آسمان سحر است و کنار هلال کم‌نور ماه، ترکیبی می‌سازد که حتی با چشم غیرمسلح هم دیدنی است. برای دیدنش به افقی باز در شرق نیاز دارید؛ حدود نیم ساعت پیش از طلوع خورشید بیرون بروید و به همان سمتی نگاه کنید که خورشید طلوع می‌کند.
سیاره‌های هفته؛ زحل در شب، مشتری و مریخ در سحر
زحل، سیاره شب این هفته است. پس از غروب، در سمت جنوب آسمان به‌صورت نقطه‌ای ثابت و طلایی‌رنگ دیده می‌شود که برخلاف ستاره‌ها، کمتر چشمک می‌زند. با دوربین دوچشمی می‌توان کشیدگی حلقه‌هایش را حس کرد و با تلسکوپی کوچک، حلقه‌ها به‌وضوح دیده می‌شوند.
پس از نیمه‌شب، نوبت به مشتری و مریخ می‌رسد. مشتری، درخشان‌ترین جرم سحرگاهی پس از زهره است و با رنگ سفید درخشانش شناخته می‌شود؛ مریخ، کم‌نورتر و نارنجی‌مایه، در نزدیکی آن قرار دارد. این دو سیاره در روزهای آینده به هم نزدیک‌تر می‌شوند و در ۲۵ تا ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) به کمترین فاصله ظاهری خود، حدود ۱٫۲ درجه، می‌رسند.
زهره هم در سحر، پیش از طلوع خورشید، در شرق می‌درخشد و هر روز بالاتر می‌آید. اگر می‌خواهید جای دقیق هر سیاره را در آسمان محل خودتان ببینید، آموزش استلاریوم را بخوانید و آسمان شب را روی گوشی یا کامپیوتر شبیه‌سازی کنید.
برنامه شب‌به‌شب تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
اگر فقط چند شب فرصت دارید، این اولویت‌بندی را در نظر بگیرید: بامداد شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶) را به هم‌نشینی ماه و زهره اختصاص بدهید؛ پیش از طلوع خورشید به شرق نگاه کنید، این صحنه فقط همان یک صبح است. شب دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) را به آسمان عمیق اختصاص بدهید: کهکشان راه شیری، خوشه پروین در صورت فلکی ثور و سحابی جبار که در نیمه دوم شب بالا می‌آید.
شب چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) را هم از دست ندهید؛ اوج بارش ثوری شمالی در همان شب است و شب بعدش هم به همان خوبی است. در شب‌های دیگر، زحل را پس از غروب و مشتری و مریخ را پیش از سپیده‌دم دنبال کنید.
چگونه این هفته را بهتر رصد کنیم؟
- به چشم‌ها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت بدهید تا با تاریکی تطابق پیدا کنند و در این مدت به صفحه گوشی نگاه نکنید؛ اگر به نور نیاز دارید، چراغ قرمز کم‌نور بهترین گزینه است.
- برای شهاب‌ها به تلسکوپ نیاز ندارید؛ تلسکوپ میدان دید را تنگ می‌کند و شانس دیدن شهاب را کم می‌کند. چشم غیرمسلح و یک زیرانداز، بهترین ابزار شهاب‌بینی‌اند.
- برای سیاره‌ها و اجرام کم‌نور، دوربین دوچشمی کافی است؛ زحل و خوشه پروین با آن، تجربه‌ای کاملاً متفاوت‌اند.
- لباس گرم و نوشیدنی گرم همراه داشته باشید؛ شب‌های آبان حتی در جنوب هم خنک‌اند و لرز، زودتر از شهاب‌ها شما را به داخل برمی‌گرداند.
- پیش از بیرون رفتن، وضعیت ابر و غبار را بررسی کنید؛ آسمانی صاف، مهم‌تر از هر ابزار گران‌قیمتی است.
نگاه به هفته بعد؛ هم‌نشینی مشتری و مریخ، بارش اسدی و وویجر ۱
هفته آینده، سه رویداد دیگر در راه است. نخست، در بامداد ۲۵ تا ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶)، مشتری و مریخ به کمترین فاصله ظاهری خود می‌رسند و با هم در آسمان سحر، نزدیک ستاره قلب‌الاسد، دیده می‌شوند؛ با یک دوربین دوچشمی معمولی، هر دو در یک میدان دید جا می‌شوند.
سپس، در شب ۲۶ تا ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ تا ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶)، اوج بارش شهابی اسدی است؛ شهاب‌هایی بسیار سریع و پرنور، با حدود ۱۵ شهاب در ساعت در شرایط ایدئال. راهنمای کامل بارش اسدی را پیش‌تر در همین سایت منتشر کرده‌ایم؛ آن را هم بخوانید تا برای اوج اسدی آماده باشید.
و در همان روز، ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶)، فضاپیمای وویجر ۱ ناسا به نقطه عطفی تاریخی می‌رسد: نخستین ساخته دست بشر که یک روز نوری از زمین فاصله می‌گیرد.
تقویم رصد هفته بعد هم، طبق روال تازه پنجشنبه‌شب‌ها، در همین سایت منتشر می‌شود؛ پس این هفته را تمرین کنید و جای تاریک مناسب خودتان را پیدا کنید.
منبع اصلی این تقویم، راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ ناسا است؛ تاریخ‌های اوج بارش‌ها با تقویم انجمن شهاب‌سنگ آمریکا هم‌خوانی دارد. واژه دسته این مطلب، نجوم است.