ایستگاه فضایی بین‌المللی را بر فراز زمین ببینید؛ همین ایستگاهی است که با Look4Sat می‌توانید گذر بعدی آن را از شهر خودتان پیدا کنید و در آسمان دنبالش کنید.
آموزش ردیابی ماهواره با گوشی با Look4Sat از آن آموزش‌هایی است که یک بار انجامش می‌دهید و بعد، هر شب صاف و تاریک، آسمان برای‌تان یک نمایش زنده می‌شود. کافی است بدانید ایستگاه فضایی بین‌المللی دقیقاً چه ساعتی، از کدام سمت آسمان بالا می‌آید تا با چشم غیرمسلح، نقطه‌ای درخشان را ببینید که آرام و پیوسته از افقی تا افق دیگر می‌گذرد. این آموزش در دسته نجوم ام‌وب منتشر می‌شود.
در این آموزش، Look4Sat را از نصب تا خواندن گذرها و پیدا کردن ماهواره در آسمان یاد می‌گیرید.
Look4Sat چیست و چه فرقی با اپ‌های ساده‌تر دارد؟
Look4Sat را آرتی بیشاپ (Arty Bishop) با الهام از نرم‌افزار معروف Gpredict ساخته است و داده‌های مداری‌اش از دو مرجع معتبر می‌آید: CelesTrak و SatNOGS. نتیجه این است که به بیش از ۹۰۰۰ ماهواره فعال دسترسی دارید؛ از ایستگاه فضایی بین‌المللی و تلسکوپ هابل گرفته تا ماهواره‌های هواشناسی، رادیوآماتوری و قطارهای استارلینک. اپ‌های ساده‌تر مثل ISS Detector معمولاً فقط چند جرم معروف را نشان می‌دهند، اما Look4Sat یک ابزار کامل است: هر ماهواره‌ای را با نام یا شماره کاتالوگ NORAD جست‌وجو کنید، گذرهای تا ۱۰ روز آینده را ببینید و اطلاعات فنی مثل فرکانس‌های فرستنده را هم داشته باشید.
نکته مهم دیگر، آفلاین بودن محاسبه‌هاست. وقتی داده‌های مداری (TLE) یک بار دانلود شد، موقعیت و گذرها روی خود گوشی حساب می‌شوند و برای رصد، اینترنت لازم نیست. فقط توصیه می‌شود هفته‌ای یک بار داده‌های TLE را به‌روز کنید تا پیش‌بینی‌ها دقیق بمانند، چون مدار ماهواره‌ها به‌مرور، به‌خصوص در ارتفاع‌های پایین، کمی جابه‌جا می‌شود.
آموزش ردیابی ماهواره با گوشی: نصب و راه‌اندازی اولیه
نصب کار ساده‌ای است. نسخه اندروید ۷ به بالا کافی است و حجم اپ حدود ۸ مگابایت است. پس از نصب، پیش از هر کاری دو تنظیم را درست انجام دهید، چون همه پیش‌بینی‌ها روی همین دو ستون سوار است.
اول، موقعیت مکانی. وارد Settings شوید و موقعیت ایستگاه (Station position) را تنظیم کنید. اگر GPS گوشی روشن است، موقعیت دقیق شما خوانده می‌شود؛ اگر نه، می‌توانید طول و عرض جغرافیایی را دستی وارد کنید یا از QTH Locator استفاده کنید، همان کد چندحرفی که موقعیت تقریبی شما را روی نقشه جهان مشخص می‌کند. چند ده کیلومتر خطا در مکان، زمان گذر را چند ثانیه جابه‌جا می‌کند؛ پس مکان را با همان شهری که در آن رصد می‌کنید تنظیم کنید، نه با شهری که هفته پیش در آن بودید.
دوم، به‌روزرسانی داده‌های مداری. در تنظیمات، به‌روزرسانی TLE را بزنید و صبر کنید دانلود کامل شود. این کار را هفته‌ای یک بار تکرار کنید؛ بهترین زمان، همان روز اول هفته یا پیش از یک شب رصد مهم است. اگر اپ را تازه نصب کرده‌اید و هنوز داده‌ای نگرفته‌اید، فهرست گذرها خالی می‌ماند و این یعنی نوبت به‌روزرسانی است، نه خرابی اپ.
انتخاب ماهواره و ساخت فهرست علاقه‌مندی
حالا سراغ بخش Satellites بروید. فهرستی طولانی از ماهواره‌ها می‌بینید که هر ردیف، نام و شماره NORAD آن را نشان می‌دهد. برای شروع، نیازی نیست همه را فعال کنید؛ اتفاقاً فعال کردن همه، فهرست گذرها را شلوغ و غیرقابل‌استفاده می‌کند. با آیکون جست‌وجو، نام ISS را بنویسید یا شماره ۲۵۵۴۴ را وارد کنید تا ایستگاه فضایی بین‌المللی پیدا شود و آن را به علاقه‌مندی‌ها اضافه کنید. همین کار را برای چند ماهواره معروف دیگر هم تکرار کنید؛ مثلاً ماهواره‌های هواشناسی NOAA و چند ماهواره استارلینک.
فهرست علاقه‌مندی شما همان چیزی است که اپ برایش گذر حساب می‌کند. هر وقت خواستید ماهواره‌ای را حذف کنید، تیک آن را بردارید. پیشنهاد من این است که در شروع، فقط سه تا پنج ماهواره نگه دارید: ایستگاه فضایی، یک ماهواره پرنور دیگر و یک قطار استارلینک تازه‌پرتاب‌شده. وقتی قلق کار دست‌تان آمد، فهرست را بزرگ‌تر کنید.
آموزش ردیابی ماهواره با گوشی: خواندن فهرست گذرها
بخش Passes قلب اپ است. در این فهرست، برای هر ماهواره، گذرهای پیش رو با چند عدد کلیدی می‌آید: زمان شروع (AOS) و پایان (LOS)، بیشینه ارتفاع بر حسب درجه، جهت شروع و پایان بر حسب درجه قطب‌نما، و قدر ظاهری که هرچه عددش کوچک‌تر باشد، ماهواره پرنورتر دیده می‌شود.
برای انتخاب یک گذر خوب، سه فیلتر ذهنی داشته باشید. اول، ارتفاع: گذرهایی با بیشینه ارتفاع بالای ۴۰ درجه، طولانی‌تر و پرنورتر دیده می‌شوند. دوم، تاریکی آسمان: گذر باید وقتی رخ دهد که آسمان تاریک باشد ولی ماهواره هنوز نور خورشید را بگیرد؛ معمولاً یکی دو ساعت پس از غروب یا پیش از طلوع. سوم، قدر ظاهری: ایستگاه فضایی در گذرهای خوب به قدر حدود منفی ۳ تا منفی ۴ می‌رسد، یعنی از همه ستاره‌های آسمان پرنورتر است.
در فهرست گذرها می‌توانید گذرهای قابل مشاهده را جدا کنید و فقط همان‌ها را ببینید. برای اولین تجربه، یک گذر ایستگاه فضایی با ارتفاع بالای ۵۰ درجه و در یک ساعت مناسب شب را انتخاب کنید؛ همین یک گذر موفق، اعتمادبه‌نفس شما را برای بقیه می‌سازد.
نمای نقشه، نمای قطبی و پیدا کردن ماهواره در آسمان
وقتی گذر را انتخاب کردید، دو نمای اصلی به کارتان می‌آید. نمای نقشه (Map) موقعیت لحظه‌ای ماهواره، رد زمینی‌اش (Ground track) و محدوده دید (Footprint) را روی نقشه نشان می‌دهد؛ یعنی می‌بینید ماهواره الان کجای جهان است و خط مسیرش از کجا می‌گذرد. این نما برای فهمیدن کلیت گذر عالی است، اما برای پیدا کردن ماهواره در آسمان، نمای قطبی (Radar) ابزار اصلی است.
نمای قطبی، آسمان بالای سر شما را مثل یک صفحه رادار نشان می‌دهد: مرکز، بالای سر است و لبه دایره، افق. خط مسیر ماهواره روی همین صفحه کشیده می‌شود و جهت و ارتفاع لحظه‌ای آن هم نوشته شده است. برای استفاده از آن، گوشی را طوری بگیرید که شمال نقشه با شمال واقعی یکی شود و بعد، در زمان گذر، به همان سمت و ارتفاعی نگاه کنید که نما نشان می‌دهد. حرکت ماهواره آرام و پیوسته است و با هواپیما اشتباه نمی‌شود، چون چشمک نمی‌زند و سرعتش ثابت است.
برای یادگیری آسمان شب در کنار ردیابی ماهواره، آموزش استلاریوم در ام‌وب را هم ببینید؛ استلاریوم ستاره‌ها و صورت‌های فلکی را نشان می‌دهد و Look4Sat ماهواره‌ها را، و این دو کنار هم، نقشه کامل آسمان شما می‌شوند.
همچنین بخوانید
یادآور گذر و نکته‌های عملی رصد
گذرهای خوب معمولاً فقط چند دقیقه طول می‌کشند و اگر دیر برسید، از دست رفته‌اند. پس وقتی گذر مناسبی پیدا کردید، زمانش را همان لحظه در یادآور گوشی ثبت کنید؛ ده دقیقه زودتر هشدار بدهید تا وقت داشته باشید بیرون بروید و چشم‌تان به تاریکی عادت کند. تطبیق چشم با تاریکی حدود ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و یک نگاه به صفحه روشن گوشی، بخشی از آن را از بین می‌برد؛ پس نور گوشی را کم کنید.
برای شروع، بهترین هدف‌ها ایستگاه فضایی بین‌المللی و قطار استارلینک است. ایستگاه، درخشان‌ترین و قابل‌پیش‌بینی‌ترین هدف است و قطار استارلینک، به‌خصوص یکی دو روز پس از پرتاب، رشته‌ای از نقطه‌های نورانی است که پشت سر هم می‌گذرد. آسمان صاف، افق باز و دوری از چراغ‌های مستقیم خیابان، سه شرط ساده‌ای است که شانس دیدن را چند برابر می‌کند. برای رصدهای فصلی هم راهنمای بارش شهابی اسدی را ببینید.
خطاهای رایج در ردیابی ماهواره
سه خطا بیشتر از بقیه تکرار می‌شود. اول، داده TLE قدیمی: اگر هفته‌ها به‌روز نکرده‌اید، زمان گذر خطا پیدا می‌کند؛ راه‌حل، به‌روزرسانی هفتگی است. دوم، موقعیت مکانی اشتباه: پس از سفر، مکان را دوباره تنظیم کنید. سوم، اشتباه گرفتن هواپیما با ماهواره: هواپیما چراغ چشمک‌زن و صدا دارد؛ ماهواره نقطه‌ای یکنواخت و بی‌صدا با سرعت ثابت است که ناگهان در میانه آسمان محو می‌شود، چون وارد سایه زمین شده است.
دانلود Look4Sat: گوگل‌پلی و اف‌دروید
Look4Sat را از این دو مرجع رسمی بگیرید:
دانلود و دسترسی رسمی
توجه: این برنامه در کافه‌بازار منتشر نشده است؛ پس اگر نسخه‌ای با همین نام در بازار دیدید، نسخه رسمی نیست.
توجه: Look4Sat فقط برای اندروید منتشر شده و نسخه آیفون یا آیپد ندارد؛ کاربران آیفون و آیپد می‌توانند برای ردیابی ایستگاه فضایی و گذر ماهواره‌ها از ISS Detector یا GoSatWatch استفاده کنند.
اگر امشب آسمان شهر شما صاف است، همین امشب یک گذر ایستگاه فضایی را با Look4Sat پیدا کنید و بیرون بروید. اولین باری که آن نقطه درخشان را بالای سرتان می‌بینید، رصد ماهواره برای‌تان از یک سرگرمی به یک عادت شبانه تبدیل می‌شود.
منبع
ام وب