تقویم رصد این هفته در آسمان ایران، از شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ (۱۴ نوامبر ۲۰۲۶) تا جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶)، هفته اوج بارش شهابی اسدی است؛ سریع‌ترین شهاب‌های سال، در شبی که ماه حوالی نیمه‌شب غروب می‌کند و آسمان تاریک می‌ماند. در همین هفته، مشتری و مریخ در سحر به نزدیک‌ترین فاصله ظاهری خود می‌رسند.
خلاصه تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
- شنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۵ (۱۴ نوامبر ۲۰۲۶): هلال ماه با حدود یک‌چهارم روشنایی، پس از غروب در غرب؛ زحل پس از تاریکی در جنوب.
- یکشنبه ۲۴ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ نوامبر ۲۰۲۶): ماه حدود یک‌سوم روشن؛ مشتری و مریخ در سحر به هم نزدیک‌تر می‌شوند.
- دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶): بامداد، هم‌نشینی نزدیک مشتری و مریخ با فاصله حدود ۱٫۲ درجه، پیش از سپیده‌دم در جنوب آسمان.
- سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶): تربیع اول ماه، حدود ساعت ۱۵:۱۸ به وقت تهران؛ از نیمه‌شب، شب اوج بارش اسدی آغاز می‌شود.
- چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶): بامداد، لحظه اوج بارش اسدی حدود ساعت ۳:۱۵ به وقت تهران؛ بهترین ساعات رصد شهاب تا سپیده‌دم.
- پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵ (۱۹ نوامبر ۲۰۲۶): ماه کوژ با حدود ۷۰ درصد روشنایی؛ عطارد پایین در شرق، پیش از طلوع خورشید.
- جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶): شامگاه، ماه با حدود ۸۰ درصد روشنایی در فاصله حدود ۵ درجه‌ای زحل.
- در تمام هفته: زهره ستاره صبحگاهی است و هر روز بالاتر می‌آید.
اوج بارش شهابی اسدی در تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
مهم‌ترین رویداد این هفته، اوج بارش شهابی اسدی در شب سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) است. طبق تقویم ۲۰۲۶ سازمان بین‌المللی شهاب‌ها (IMO)، لحظه پیش‌بینی‌شده اوج، ساعت ۲۳:۴۵ به وقت جهانی در ۱۷ نوامبر است؛ یعنی حدود ساعت ۳:۱۵ بامداد ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) به وقت تهران. بهترین بازه تماشا همان شب است: از پس از نیمه‌شب تا سپیده‌دم.
اسدی‌ها سریع‌ترین شهاب‌های شناخته‌شده‌اند؛ با سرعت حدود ۷۱ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شوند و شهاب‌های پرنورشان گاهی چند ثانیه رد درخشان در آسمان باقی می‌گذارند. منشأ بارش، دنباله‌دار تمپل‌تاتل (55P/Tempel-Tuttle) است و کانون ظاهری آن در صورت فلکی اسد، نزدیک ستاره پرنور قلب‌الاسد قرار دارد؛ اما لازم نیست به کانون خیره شوید؛ شهاب‌ها در هر نقطه آسمان دیده می‌شوند.
نرخ ساعتی سرسویی (ZHR) در اوج حدود ۱۵ شهاب در ساعت برآورد می‌شود؛ این عدد برای آسمان ایدئال تعریف شده است؛ در عمل معمولاً کمتر می‌بینید. سال ۱۴۰۵ سال عادی اسدی‌هاست، نه سال طوفان؛ پس انتظار باران شهاب نداشته باشید، اما همان ۱۰ تا ۱۵ شهاب سریع و پرنور هم تماشایی‌اند. خبر خوب درباره ماه: در شب اوج، ماه در تربیع اول است و حوالی نیمه‌شب غروب می‌کند؛ یعنی دقیقاً وقتی کانون بارش بالا می‌آید، آسمان تاریک و بدون ماه است. اگر شب اوج ابری بود، بارش تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) فعال است و شب پیش از اوج هم دومین شانس خوب است. برای راهنمای کامل این بارش، از جمله نکات عکاسی، مطلب بارش شهابی اسدی را در همین سایت بخوانید.
تربیع اول ماه؛ ماهی که نیمه‌شب غروب می‌کند
سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) ماه به تربیع اول می‌رسد؛ یعنی نیمی از قرص ماه روشن است و ماه در نیمه اول شب در آسمان است و حوالی نیمه‌شب غروب می‌کند. همین زمان‌بندی است که شب اوج اسدی‌ها را نجات می‌دهد: ماه پیش از شروع بهترین ساعات شهاب‌بینی، آسمان را ترک می‌کند.
در طول این هفته، ماه هر شب پرنورتر می‌شود: شنبه حدود یک‌چهارم روشنایی، دوشنبه حدود ۴۰ درصد و جمعه شب حدود ۸۰ درصد. پس رصد اجرام کم‌نور در آغاز هفته راحت‌تر است. اگر به آسمان عمیق علاقه دارید، شنبه و یکشنبه شب را از دست ندهید؛ ماه هنوز کم‌نور است و زود غروب می‌کند.
همچنین بخوانید
هم‌نشینی مشتری و مریخ در بامداد دوشنبه
دومین رویداد مهم هفته، هم‌نشینی نزدیک مشتری و مریخ در بامداد دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) است. این دو سیاره پیش از سپیده‌دم، در جنوب آسمان و نزدیک ستاره قلب‌الاسد در صورت فلکی اسد، با فاصله ظاهری حدود ۱٫۲ درجه دیده می‌شوند؛ یعنی با یک دوربین دوچشمی معمولی، هر دو در یک میدان دید جا می‌شوند.
مشتری با رنگ سفید درخشانش، درخشان‌ترین جرم سحرگاهی پس از زهره است و مریخ، کم‌نورتر و نارنجی‌مایه، درست در کنار آن قرار دارد. برای دیدنش حدود یک ساعت پیش از طلوع خورشید بیرون بروید و به جنوب آسمان نگاه کنید؛ این دو سیاره بلند در آسمان‌اند و پیدا کردنشان با چشم غیرمسلح هم آسان است.
سیاره‌های هفته؛ زحل در شب، عطارد و زهره در سحر
زحل، سیاره شب این هفته است. پس از غروب، در سمت جنوب آسمان به‌صورت نقطه‌ای ثابت و طلایی‌رنگ دیده می‌شود که برخلاف ستاره‌ها، کمتر چشمک می‌زند. با دوربین دوچشمی کشیدگی حلقه‌هایش حس می‌شود و با تلسکوپی کوچک، حلقه‌ها به‌وضوح دیده می‌شوند. شامگاه جمعه ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۲۰ نوامبر ۲۰۲۶) ماه با حدود ۸۰ درصد روشنایی در فاصله حدود ۵ درجه‌ای زحل قرار می‌گیرد؛ صحنه‌ای که برای عکاسی با گوشی هم مناسب است.
زهره، ستاره صبحگاهی سحر است. پیش از طلوع خورشید در شرق می‌درخشد و هر روز بالاتر می‌آید؛ با درخشندگی حدود قدر ۴٫۴-، درخشان‌ترین جرم آسمان سحر پس از ماه است. برای جای دقیق هر سیاره در آسمان محل خودتان، آموزش استلاریوم را بخوانید.
عطارد هم در این هفته به آسمان سحر می‌رسد. این سیاره در روزهای پایانی هفته به بیشترین کشیدگی غربی خود، حدود ۲۰ درجه از خورشید، می‌رسد و در صبح‌های ۲۶ آبان تا ۴ آذر ۱۴۰۵ (۱۷ تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶) پایین در شرق، پیش از طلوع خورشید، دیده می‌شود. عطارد کم‌نور است؛ زهره پرنور، راهنمای خوبی برای پیدا کردن آن است.
برنامه شب‌به‌شب تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
اگر فقط چند شب فرصت دارید، این اولویت‌بندی را در نظر بگیرید: شنبه شب ۲۳ آبان ۱۴۰۵ (۱۴ نوامبر ۲۰۲۶) را به آسمان عمیق اختصاص بدهید؛ ماه هنوز کم‌نور است و کهکشان راه شیری و خوشه پروین در نیمه دوم شب بالا می‌آیند. بامداد دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) را به هم‌نشینی مشتری و مریخ اختصاص بدهید؛ پیش از سپیده‌دم به جنوب آسمان نگاه کنید.
شب سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) را هم از دست ندهید؛ اوج بارش اسدی در همان شب است و پس از نیمه‌شب، وقتی ماه غروب کرده، بهترین ساعات شهاب‌بینی آغاز می‌شود. شامگاه جمعه هم ماه و زحل کنار هم‌اند؛ سوژه خوبی برای عکاسی است.
چگونه این هفته را بهتر رصد کنیم؟
- به چشم‌ها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت بدهید تا با تاریکی تطابق پیدا کنند و در این مدت به صفحه گوشی نگاه نکنید؛ اگر به نور نیاز دارید، چراغ قرمز کم‌نور بهترین گزینه است.
- برای شهاب‌ها به تلسکوپ نیاز ندارید؛ تلسکوپ میدان دید را تنگ می‌کند و شانس دیدن شهاب را کم می‌کند. چشم غیرمسلح و یک زیرانداز، بهترین ابزار شهاب‌بینی‌اند.
- برای سیاره‌ها و اجرام کم‌نور، دوربین دوچشمی کافی است؛ زحل و خوشه پروین با آن، تجربه‌ای کاملاً متفاوت‌اند.
- لباس گرم و نوشیدنی گرم همراه داشته باشید؛ شب‌های آبان حتی در جنوب هم خنک‌اند و لرز، زودتر از شهاب‌ها شما را به داخل برمی‌گرداند.
- پیش از بیرون رفتن، وضعیت ابر و غبار را بررسی کنید؛ آسمانی صاف، مهم‌تر از هر ابزار گران‌قیمتی است. در شمال کشور از اواخر یکشنبه سامانه بارشی می‌رسد؛ پیش از شب اوج، پیش‌بینی ابر را ببینید.
نگاه به هفته بعد؛ ماه کامل آذر و مقابله اورانوس
هفته آینده هم دو رویداد در راه است. نخست، سه‌شنبه ۳ آذر ۱۴۰۵ (۲۴ نوامبر ۲۰۲۶) ماه کامل می‌شود؛ ماه کامل آذر، معروف به «ماه سگ آبی» و امسال ابرماه، حدود ساعت ۱۸:۲۳ به وقت تهران کامل می‌شود و نزدیک خوشه پروین طلوع می‌کند. سپس، چهارشنبه ۴ آذر ۱۴۰۵ (۲۵ نوامبر ۲۰۲۶) اورانوس به مقابله می‌رسد و با دوربین دوچشمی، در صورت فلکی ثور و نزدیک خوشه پروین، دیده می‌شود.
تقویم رصد هفته بعد هم پنجشنبه‌شب در همین سایت منتشر می‌شود؛ پس جای تاریک مناسب خودتان را پیدا کنید. برای برنامه‌ریزی رصدهای هفته‌های آینده، تقویم رصد هفته پیش را هم ببینید.
منبع اصلی این تقویم، راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ ناسا است؛ تاریخ‌های اوج بارش‌ها با تقویم ۲۰۲۶ سازمان بین‌المللی شهاب‌ها (IMO) هم‌خوانی دارد. واژه دسته این مطلب، نجوم است.