تقویم رصد این هفته در آسمان ایران، از پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶) تا چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶)، با یک خبر خوب شروع می‌شود: ماه هر شب لاغرتر می‌شود تا در میانه هفته کاملاً محو شود و آسمان، تاریک‌ترین حالت خود را در این ماه بگیرد. این هفته، شب اوج بارش ثوری جنوبی، شب ماه نو و شب‌های نزدیک به اوج بارش ثوری شمالی را در خود دارد.
خلاصه تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
- پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶): اوج بارش شهابی ثوری جنوبی؛ بهترین شانس دیدن گلوله‌های آتشین کند و درخشان، پس از نیمه‌شب تا سپیده‌دم.
- جمعه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) تا شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶): هلال رو به کاهش، کم‌نور و دیرطلوع؛ آسمان همچنان برای رصد شهاب و اجرام کم‌نور مناسب است. بامداد شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶) هلال نازک ماه نزدیک سیاره زهره در شرق دیده می‌شود.
- یکشنبه ۱۷ آبان ۱۴۰۵ (۸ نوامبر ۲۰۲۶) تا دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶): ماه به ماه نو نزدیک می‌شود؛ دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) ساعت ۱۰:۳۲ به وقت ایران، ماه نو است و شب آن، تاریک‌ترین شب هفته است.
- سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶) تا چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶): هلال نو پس از غروب در غرب دیده می‌شود و فعالیت بارش ثوری شمالی بالا می‌گیرد؛ شب ۲۰ تا ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) اوج این شاخه است.
- در تمام هفته: زحل سیاره شب است و پس از غروب در آسمان دیده می‌شود؛ مشتری و مریخ در ساعات پس از نیمه‌شب و پیش از سپیده‌دم در شرق و جنوب شرق می‌درخشند و زهره، ستاره صبحگاهی سحر است.
اوج بارش ثوری جنوبی در تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
مهم‌ترین رویداد این هفته، اوج شاخه جنوبی بارش ثوری است که در شب پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶) تا بامداد جمعه ۱۵ آبان ۱۴۰۵ (۶ نوامبر ۲۰۲۶) رخ می‌دهد. ناسا در راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ (November ۲۰۲۶) خود، اوج این بارش را حوالی ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶) اعلام کرده و یادآوری می‌کند که ثوری‌ها با وجود تعداد کم، گاه گلوله‌های آتشین درخشانی تولید می‌کنند.
ثوری‌ها شهاب‌هایی کندند؛ با سرعت حدود ۲۷ کیلومتر بر ثانیه وارد جو می‌شوند، یعنی بسیار کندتر از شهاب‌های تند بارش‌های دیگر. همین کندی باعث می‌شود رد آن‌ها چند ثانیه در آسمان بماند و چشم فرصت دنبال کردنشان را داشته باشد. منشأ این بارش، دنباله‌دار 2P/Encke است و کانون ظاهری آن در صورت فلکی ثور، نزدیک ستاره درخشان دبران و خوشه پروین قرار دارد؛ اما لازم نیست دقیقاً به کانون خیره شوید، چون شهاب‌ها در هر نقطه آسمان ممکن است ظاهر شوند.
نرخ معمول این بارش در شرایط ایدئال، حدود پنج شهاب در ساعت است؛ پس انتظار باران شهاب نداشته باشید. ارزش ثوری‌ها در کیفیت است، نه کمیت: یک گلوله آتشین درخشان که چند ثانیه آسمان را روشن کند، همان چیزی است که رصدگران برایش تا سپیده‌دم بیدار می‌مانند. ماه در شب اوج، هلالی رو به کاهش با روشنایی کم است و تا نزدیکی‌های سپیده‌دم طلوع نمی‌کند؛ پس بیشتر شب تاریک می‌ماند و نور ماه مزاحم رصد نمی‌شود. برای راهنمای کامل این بارش، مطلب بارش شهابی ثوری را در همین سایت بخوانید.
ماه نو؛ تاریک‌ترین شب هفته
دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) ماه نو است؛ لحظه‌ای که سمت روشن ماه رو به زمین نیست و ماه عملاً در آسمان شب دیده نمی‌شود. این شب، بهترین فرصت هفته برای دیدن اجرامی است که نور ماه معمولاً آن‌ها را محو می‌کند: نوار کهکشان راه شیری، خوشه‌های ستاره‌ای کم‌نور و سحابی‌هایی که با دوربین دوچشمی دیده می‌شوند.
نکته مهم این است که تاریکی، فقط به نبود ماه بستگی ندارد. آلودگی نوری شهر، غبار و ابر هم به همان اندازه مؤثرند. اگر می‌توانید، چند صد متر از چراغ‌های خیابان فاصله بگیرید؛ همین فاصله کوتاه، تفاوت محسوسی در تعداد ستاره‌هایی که می‌بینید ایجاد می‌کند.
شب‌های پیش و پس از ماه نو هم تقریباً به همان تاریکی‌اند، پس اگر دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) آسمان ابری بود، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶) را هم امتحان کنید؛ هلال تازه هنوز آن‌قدر کم‌نور است که مزاحمتی ایجاد نکند.
همچنین بخوانید
سیاره‌های هفته؛ زحل در شب، مشتری و مریخ در سحر
زحل، سیاره شب این هفته است. پس از غروب، در سمت جنوب آسمان به‌صورت نقطه‌ای ثابت و طلایی‌رنگ دیده می‌شود که برخلاق ستاره‌ها، کمتر چشمک می‌زند. با یک دوربین دوچشمی معمولی هم می‌توان کشیدگی حلقه‌های آن را حس کرد و با تلسکوپی کوچک، حلقه‌ها به‌وضوح دیده می‌شوند.
در ساعات پس از نیمه‌شب، نوبت به مشتری و مریخ می‌رسد. مشتری، درخشان‌ترین جرم سحرگاهی پس از زهره است و با رنگ سفید درخشانش به‌راحتی شناخته می‌شود؛ مریخ، کم‌نورتر و با رنگ نارنجی‌مایه، در نزدیکی آن قرار دارد. این دو سیاره در روزهای آینده به هم نزدیک‌تر می‌شوند و در ۲۵ تا ۲۶ آبان ۱۴۰۵ (۱۵ تا ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶) به کمترین فاصله ظاهری خود می‌رسند.
زهره هم در سحر، پیش از طلوع خورشید، در شرق می‌درخشد و به‌تدریج هر روز بالاتر می‌آید. عطارد هنوز در این هفته به‌راحتی دیده نمی‌شود و فرصت رصد آن به نیمه دوم آبان ۱۴۰۵ (نوامبر ۲۰۲۶) می‌رسد. اگر می‌خواهید جای دقیق هر سیاره را در آسمان محل خودتان ببینید، آموزش استلاریوم را بخوانید و آسمان شب را روی گوشی یا کامپیوتر شبیه‌سازی کنید.
برنامه شب‌به‌شب تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
اگر فقط چند شب فرصت دارید، این اولویت‌بندی را در نظر بگیرید. شب پنجشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۵ (۵ نوامبر ۲۰۲۶) را به شهاب‌ها اختصاص بدهید: پس از نیمه‌شب بیرون بروید، به پشت دراز بکشید و دست‌کم یک ساعت صبور باشید؛ ثوری‌ها بارش پرتعدادی نیستند و عجله، دشمن رصد آن‌هاست.
شب دوشنبه ۱۸ آبان ۱۴۰۵ (۹ نوامبر ۲۰۲۶) را به آسمان عمیق اختصاص بدهید: کهکشان راه شیری، خوشه پروین در صورت فلکی ثور و سحابی جبار که در نیمه دوم شب بالا می‌آید. شب چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶) را هم از دست ندهید؛ چون فعالیت ثوری شمالی در حال اوج گرفتن است و شب بعد، یعنی شب ۲۰ تا ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶)، اوج آن است.
در شب‌های دیگر هفته، زحل را پس از غروب و مشتری و مریخ را پیش از سپیده‌دم دنبال کنید. این برنامه ساده، بدون هیچ ابزاری، هر شب هفته یک سوژه متفاوت به شما می‌دهد.
چگونه این هفته را بهتر رصد کنیم؟
- به چشم‌ها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت بدهید تا با تاریکی تطابق پیدا کنند؛ در این مدت به صفحه گوشی نگاه نکنید، چون نور سفید آن تطابق را از بین می‌برد.
- اگر به نور نیاز دارید، چراغ قرمز کم‌نور بهترین گزینه است.
- برای شهاب‌ها به تلسکوپ نیاز ندارید؛ تلسکوپ میدان دید را تنگ می‌کند و شانس دیدن شهاب را کم می‌کند. چشم غیرمسلح و یک زیرانداز، بهترین ابزار شهاب‌بینی‌اند.
- برای سیاره‌ها و اجرام کم‌نور، دوربین دوچشمی کافی است؛ زحل و خوشه پروین با دوربین دوچشمی، تجربه‌ای کاملاً متفاوت از چشم غیرمسلح‌اند.
- لباس گرم و نوشیدنی گرم همراه داشته باشید؛ شب‌های آبان حتی در جنوب هم خنک می‌شوند و لرز، زودتر از شهاب‌ها شما را به داخل برمی‌گرداند.
- پیش از بیرون رفتن، وضعیت ابر و غبار را بررسی کنید؛ آسمانی صاف، مهم‌تر از هر ابزار گران‌قیمتی است.
نگاه به هفته بعد؛ ثوری شمالی و اسدی در راه‌اند
هفته آینده، دو رویداد دیگر در راه است: اوج بارش ثوری شمالی در شب ۲۰ تا ۲۱ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶) و سپس، در شب ۲۶ تا ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۷ تا ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶)، اوج بارش شهابی اسدی که شهاب‌هایی بسیار سریع و پرنور دارد. راهنمای کامل بارش اسدی را پیش‌تر در همین سایت منتشر کرده‌ایم؛ اگر از رصد این هفته لذت بردید، آن مطلب را هم بخوانید تا برای اوج اسدی آماده باشید.
تقویم رصد هفته بعد هم، طبق روال سه‌شنبه‌شب‌ها، در همین سایت منتشر می‌شود؛ پس این هفته را تمرین کنید و جای تاریک مناسب خودتان را پیدا کنید.
منبع اصلی این تقویم، راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ (November ۲۰۲۶) ناسا است؛ تاریخ‌های اوج بارش‌ها با تقویم بارش‌های شهابی انجمن شهاب‌سنگ آمریکا هم‌خوانی دارد. واژه دسته این مطلب، نجوم است.