اگر تا حالا با چت‌بات‌های هوش مصنوعی مثل ChatGPT یا جمینای کار کرده باشید، حتماً این تجربه را داشته‌اید: سؤالی می‌پرسید و جوابی می‌گیرید، ولی جواب آن چیزی نیست که می‌خواستید. خیلی کلی است، یا خیلی طولانی، یا اصلاً به سؤالتان ربطی ندارد. مشکل معمولاً از هوش مصنوعی نیست؛ از «دستوری» است که به آن داده‌اید.
به این دستور، پرامپت (Prompt) می‌گویند. پرامپت‌نویسی یعنی هنر نوشتن دستورهایی که هوش مصنوعی را به جواب دقیق‌تر و مفیدتر می‌رساند. خبر خوب این است که برای این کار لازم نیست برنامه‌نویس باشید. شرکت OpenAI، سازنده ChatGPT، در راهنمای رسمی مهندسی پرامپت خودش چند تکنیک ساده معرفی کرده که حتی برای کاربر عادی هم کاربردی است. در این مطلب، مهم‌ترین آن‌ها را به زبان ساده مرور می‌کنیم.
۱. دقیق و واضح بنویسید
رایج‌ترین اشتباه این است که درخواست را کلی مطرح می‌کنیم. به‌جای این:
«درباره سفر بنویس»
این‌طور بنویسید:
«یک متن ۲۰۰ کلمه‌ای به زبان ساده درباره بهترین فصل سفر به قشم بنویس؛ مخاطب کسی است که برای اولین بار می‌خواهد به جنوب ایران سفر کند.»
هرچه هدف، طول، مخاطب و لحن را دقیق‌تر مشخص کنید، خروجی به خواسته شما نزدیک‌تر می‌شود. قانون کلی راهنمای OpenAI همین است: به مدل بگویید دقیقاً چه می‌خواهید، نه اینکه خودش حدس بزند.
۲. به هوش مصنوعی یک «نقش» بدهید
یکی از مؤثرترین ترفندها این است که در ابتدای پرامپت، نقش مشخصی به هوش مصنوعی بدهید:
«تو یک معلم ریاضی صبور هستی که برای دانش‌آموز کلاس ششم توضیح می‌دهی. مفهوم کسر را با یک مثال از زندگی روزمره توضیح بده.»
وقتی مدل بداند در چه نقشی حرف می‌زند، لحن، سطح توضیح و حتی مثال‌هایش خودبه‌خود تنظیم می‌شود. این همان تکنیکی است که در راهنمای OpenAI با عنوان «هویت» (Identity) معرفی شده است.
۳. فرمت خروجی را مشخص کنید
هوش مصنوعی نمی‌داند جواب را به چه شکلی تحویل بدهد، مگر اینکه بگویید. آخر پرامپت‌تان یک جمله درباره فرمت اضافه کنید:
- «جواب را به صورت لیست شماره‌دار بده.»
- «در قالب جدول مقایسه کن.»
- «قدم‌به‌قدم توضیح بده و هر قدم را با تیتر جدا کن.»
همین کار ساده، خوانایی جواب را چند برابر می‌کند.
۴. یک مثال بزنید
اگر نمونه‌ای از خروجی مطلوب در ذهن دارید، همان را به مدل نشان بدهید:
«می‌خواهم برای فروشگاهم توضیح محصول بنویسم. این یک نمونه خوب است: […] حالا برای محصول بعدی با همان سبک بنویس.»
OpenAI به این تکنیک «یادگیری با چند مثال» می‌گوید: مدل الگوی نمونه شما را می‌گیرد و روی درخواست جدید پیاده می‌کند.
۵. کارهای بزرگ را قدم‌به‌قدم پیش ببرید
برای کارهای پیچیده، همه‌چیز را یکجا نخواهید. اول بخواهید طرح کلی بدهد، بعد هر بخش را جداگانه گسترش بدهید. مثلاً برای نوشتن یک مقاله:
قدم اول: «یک طرح کلی با ۵ تیتر برای مقاله درباره صرفه‌جویی در مصرف آب بده.»
قدم دوم: «تیتر دوم را در ۱۵۰ کلمه گسترش بده.»
این روش هم خطای مدل را کم می‌کند و هم کنترل شما را روی نتیجه بیشتر.
۶. اطلاعات لازم را خودتان بدهید
هوش مصنوعی به داده‌هایی که شما می‌دهید تکیه می‌کند. اگر می‌خواهید متنی را خلاصه یا ویرایش کند، متن را داخل پرامپت بگذارید و مشخص کنید کجای درخواست‌تان قرار دارد:
«متن زیر را بخوان و در ۳ جمله خلاصه کن: [متن]»
۷. بگویید چه کاری «نکند»
گاهی راحت‌تر است به‌جای توضیح همه جزئیات مثبت، مرزها را مشخص کنید:
«بدون اصطلاح تخصصی، بدون مقدمه طولانی، فقط نکات اصلی.»
یک نکته امنیتی مهم
هرگز رمز عبور، اطلاعات بانکی یا داده‌های حساس شخصی را در پرامپت ننویسید؛ مکالمات شما با چت‌بات‌ها ممکن است برای بهبود مدل‌ها بررسی شود. برای امنیت حساب‌هایتان حتماً تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید؛ آموزش قدم‌به‌قدم آن را در مطلب آموزش فعال‌سازی تأیید دومرحله‌ای واتساپ بخوانید.
از کجا شروع کنم؟
برای تمرین همین امروز، یکی از چت‌بات‌های معروف مثل ChatGPT، جمینای گوگل یا کلود را باز کنید و با همین ۷ تکنیک چند سؤال بپرسید؛ تفاوت کیفیت جواب‌ها را خودتان می‌بینید. اگر روی لینوکس کار می‌کنید، از مرورگر سیستم‌تان هم می‌توانید به همه این ابزارها دسترسی داشته باشید؛ راهنمای شروع کار را در مطلب لینوکس را از کجا شروع کنیم؟ بخوانید و اگر هنوز با لینوکس آشنا نیستید، اول سری به مطلب لینوکس چیست؟ بزنید.
این تکنیک‌ها خلاصه‌ای از راهنمای رسمی مهندسی پرامپت OpenAI است؛ متن کامل آن را می‌توانید در سایت OpenAI ببینید.