تقویم رصد این هفته در آسمان ایران، از شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ (۲۱ نوامبر ۲۰۲۶) تا جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶)، هفته ماه کامل است؛ ماهی که این بار ابرماه است و در کنار خوشه پروین طلوع میکند. در همین هفته، چهارشنبه ۴ آذر ۱۴۰۵ (۲۵ نوامبر ۲۰۲۶) اورانوس به مقابله میرسد و تمام شب در آسمان میماند. زحل سیاره شامگاه است و مشتری و مریخ هم پیش از سپیدهدم در جنوب آسمان دیده میشوند.
خلاصه تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
- شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ (۲۱ نوامبر ۲۰۲۶): ماه حدود ۸۵ درصد روشن؛ زحل پس از تاریکی در جنوب.
- یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ (۲۲ نوامبر ۲۰۲۶): ماه حدود ۹۰ درصد روشن؛ خوشه پروین کنار ماه است.
- دوشنبه ۲ آذر ۱۴۰۵ (۲۳ نوامبر ۲۰۲۶): ماه تقریباً کامل؛ بهترین شب برای عکاسی از ماه.
- سهشنبه ۳ آذر ۱۴۰۵ (۲۴ نوامبر ۲۰۲۶): طلوع ابرماه در شرق حوالی غروب؛ کامل شدن ساعت ۱۸:۲۳.
- چهارشنبه ۴ آذر ۱۴۰۵ (۲۵ نوامبر ۲۰۲۶): مقابله اورانوس؛ سیاره تمام شب در ثور است، ولی ماه ۹۷ درصد روشن است.
- پنجشنبه ۵ آذر ۱۴۰۵ (۲۶ نوامبر ۲۰۲۶): ماه کوژ حدود ۹۰ درصد روشن؛ مشتری و مریخ پیش از سپیدهدم در جنوب.
- جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶): ماه حدود ۸۰ درصد روشن؛ بهترین شب هفته برای شکار اورانوس با دوربین دوچشمی.
- در تمام هفته: زهره ستاره صبحگاهی است و بارش اسدی تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) ادامه دارد.
ماه کامل ابرماه در تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
مهمترین رویداد این هفته، ماه کامل سهشنبه ۳ آذر ۱۴۰۵ (۲۴ نوامبر ۲۰۲۶) است. لحظه دقیق کامل شدن ساعت ۱۴:۵۳ به وقت جهانی است؛ یعنی حدود ساعت ۱۸:۲۳ به وقت تهران. بهترین زمان تماشا، شامگاه همان روز است: ماه حوالی غروب خورشید از شرق طلوع میکند و تمام شب در آسمان میماند. ماه در شب پیش از آن هم کامل به نظر میرسد، پس اگر سهشنبه ابری بود، دوشنبه شب هم شانس تماشا را دارید.
این ماه کامل، یک ابرماه هم هست. ابرماه یعنی ماه کامل در نزدیکترین نقطه مدارش به زمین رخ میدهد؛ این بار فاصله ماه حدود ۳۶۰٬۸۰۰ کیلومتر است و قرص آن حدود ۷ درصد بزرگتر از یک ماه کامل معمولی دیده میشود. طبق راهنمای ناسا، این ابرماه نخستین مورد از سه ابرماه پیاپی است که در ماههای آذر، دی و بهمن ادامه دارد.
نکته جذاب این ابرماه، همسایگیاش با خوشه پروین است. ماه کامل در صورت فلکی ثور قرار میگیرد و نزدیک خوشه پروین طلوع میکند؛ همان خوشه ستارهای کوچکی که در شبهای تاریک پاییز، مثل لکهای مهآلود در آسمان دیده میشود. البته نور خود ماه، پروین را کمرنگ میکند؛ برای دیدن خوشه، کمی دورتر از قرص ماه را نگاه کنید. اگر ماه را نزدیک افق ببینید، بزرگتر از معمول به نظر میرسد؛ این همان توهم ماه است: مغز ما ماه نزدیک افق را در کنار ساختمانها و درختها بزرگتر قضاوت میکند، در حالی که اندازه واقعی آن تغییری نکرده است. برای عکاسی با گوشی، همین دقایق پس از طلوع ماه بهترین فرصت است.
همچنین بخوانید
مقابله اورانوس؛ چهارشنبه ۴ آذر
دومین رویداد هفته، مقابله اورانوس در چهارشنبه ۴ آذر ۱۴۰۵ (۲۵ نوامبر ۲۰۲۶) است. مقابله یعنی زمین دقیقاً میان خورشید و اورانوس قرار میگیرد؛ سیاره هنگام غروب خورشید طلوع میکند و تمام شب در آسمان است. اورانوس در این شب به درخشانترین حالت سال خود میرسد و با قدر حدود ۵٫۶ در صورت فلکی ثور، میان خوشه پروین و ستاره سرخفام دبران قرار دارد.
برای پیدا کردن اورانوس، اول خوشه پروین را پیدا کنید؛ سیاره حدود ۵ درجه از پروین به سمت دبران فاصله دارد؛ یعنی تقریباً به اندازه عرض سه انگشت دستِ کشیده در آسمان. با دوربین دوچشمی، اورانوس به صورت نقطهای کمنور اما ثابت دیده میشود؛ برخلاف ستارهها، نورش چشمک نمیزند و رنگ سبز-آبی ملایمی دارد. برای دیدن قرص کوچک سیاره، به تلسکوپی با بزرگنمایی حدود ۱۰۰ برابر نیاز دارید؛ آنوقت قرص سبز-آبی اورانوس، همان رنگی که در تصویر وویجر ۲ میبینید، آشکار میشود.

اما یک هشدار صادقانه: شب مقابله، بدترین شب هفته برای شکار اورانوس است. ماه در آن شب ۹۷ درصد روشنایی دارد و نورش اجرام کمنور را میشوید؛ رصدخانه سلطنتی گرینویچ هم در راهنمای ماه نوامبر خود همین را میگوید. پس اگر چهارشنبه شب اورانوس را پیدا نکردید، ناامید نشوید؛ جمعه ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶) که روشنایی ماه به حدود ۸۰ درصد رسیده، شانس شما بیشتر است. اورانوس تا ماهها در همین ناحیه آسمان میماند.
سیارههای هفته در تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
زحل، سیاره شامگاه این هفته است. پس از تاریکی، در سمت جنوب آسمان به صورت نقطهای ثابت و طلاییرنگ دیده میشود که برخلاف ستارهها، کمتر چشمک میزند. با دوربین دوچشمی کشیدگی حلقههایش حس میشود و با تلسکوپی کوچک، حلقهها بهوضوح دیده میشوند. برای جای دقیق هر سیاره در آسمان محل خودتان، آموزش استلاریوم را بخوانید.
مشتری و مریخ، زوج سحرگاهی هفتهاند. این دو سیاره هفته پیش، در بامداد دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵ (۱۶ نوامبر ۲۰۲۶)، به نزدیکترین فاصله ظاهری خود، حدود ۱٫۲ درجه، رسیدند و حالا آرامآرام از هم دور میشوند. پیش از سپیدهدم، در جنوب آسمان و نزدیک ستاره قلبالاسد دیده میشوند؛ مشتری سفید و درخشان است و مریخ نارنجیمایه و کمنورتر، درست در کنار آن قرار دارد.
زهره، ستاره صبحگاهی سحر است. پیش از طلوع خورشید در شرق میدرخشد و با درخشندگی حدود قدر ۴٫۴-، درخشانترین جرم آسمان سحر پس از ماه است. عطارد هم در آغاز هفته هنوز پایین در شرق دیده میشود؛ این سیاره کمی پیش از شروع هفته به بیشترین کشیدگی غربی خود رسیده بود. عطارد کمنور است؛ زهره پرنور، راهنمای خوبی برای پیدا کردن آن است.
در پایان هفته، بارش شهابی اسدی هم هنوز فعال است؛ این بارش تا ۹ آذر ۱۴۰۵ (۳۰ نوامبر ۲۰۲۶) ادامه دارد، اما با ماه تقریباً کامل، فقط پرنورترین شهابهایش دیده میشوند. برای راهنمای کامل این بارش، مطلب بارش شهابی اسدی را در همین سایت بخوانید.
برنامه شببهشب تقویم رصد این هفته در آسمان ایران
اگر فقط چند شب فرصت دارید: شنبه شب ۳۰ آبان ۱۴۰۵ (۲۱ نوامبر ۲۰۲۶) را به زحل و عکاسی از ماه اختصاص بدهید؛ ماه هنوز کامل نشده و قرص آن جزئیات بیشتری برای دوربین دارد. سهشنبه شب ۳ آذر ۱۴۰۵ (۲۴ نوامبر ۲۰۲۶) را از دست ندهید؛ طلوع ابرماه در شرق، صحنهای است که این هفته به خاطرش به یاد میماند. چهارشنبه شب هم مقابله اورانوس است؛ اگر آسمان تاریک و دوربین دوچشمی دارید، شانس خود را امتحان کنید، وگرنه جمعه شب ۶ آذر ۱۴۰۵ (۲۷ نوامبر ۲۰۲۶) را برای اورانوس کنار بگذارید؛ ماه آن شب کمنورتر است.
چگونه این هفته را بهتر رصد کنیم؟
- به چشمها ۲۰ تا ۳۰ دقیقه فرصت بدهید تا با تاریکی تطابق پیدا کنند و در این مدت به صفحه گوشی نگاه نکنید؛ اگر به نور نیاز دارید، چراغ قرمز کمنور بهترین گزینه است.
- این هفته، هفته ماه است، نه هفته آسمان عمیق؛ نور ماه اجرام کمنور را میشوید، پس برنامهتان را روی ماه و سیارهها بگذارید و کهکشانها و سحابیها را به هفته آینده موکول کنید.
- برای سیارهها و خوشه پروین، دوربین دوچشمی کافی است؛ زحل و اورانوس با آن، تجربهای کاملاً متفاوتاند.
- لباس گرم و نوشیدنی گرم همراه داشته باشید؛ شبهای آذر حتی در جنوب هم خنکاند.
- پیش از بیرون رفتن، وضعیت ابر و غبار را بررسی کنید؛ آسمانی صاف، مهمتر از هر ابزار گرانقیمتی است.
نگاه به هفته بعد؛ تربیع آخر ماه و اوج جوزاییها
هفته آینده، آسمان تاریکتر میشود. سهشنبه ۱۰ آذر ۱۴۰۵ (۱ دسامبر ۲۰۲۶) ماه به تربیع آخر میرسد؛ نیمه دوم شب، ماه غروب کرده و آسمان برای رصد اجرام کمنور باز است. در همان هفته، بارش شهابی جوزایی، پرتعدادترین بارش شهابی سال، به اوج میرسد؛ شهابهایش کند و پرنورند و در آسمانی بدون ماه، بهترین شهاببینی سال را میسازند.
تقویم رصد هفته بعد هم پنجشنبهشب در همین سایت منتشر میشود. برای برنامهریزی رصدهای هفتههای آینده، تقویم رصد هفته پیش را هم ببینید.
منبع اصلی این تقویم، راهنمای رصد نوامبر ۲۰۲۶ ناسا است؛ مقابله اورانوس با راهنمای رصدخانه سلطنتی گرینویچ و تاریخهای بارشها با تقویم ۲۰۲۶ سازمان بینالمللی شهابها (IMO) چک شده است. واژه دسته این مطلب، نجوم است.